Hokuto-no-ken ( 北斗の拳 ) Fist of the North Star

Na początku lat 90-tych XX wieku wpadł mi w ręce egzemplarz wydawanego przez Shūeishę tygodnika Shūkan Shōnen Janpu (週刊少年ジャンプ ) poza Japonią znanego jako Weekly Shōnen Jump. Był to mój pierwszy kontakt z oryginalnym komiksem japońskim.

Wśród wielu zawartych w tym grubym jak cegła tomie, różnych tematycznie i graficznie serii, moją uwagę przykuła szczególnie jedna. Były ku temu dwa powody. Pierwszy to tematyka – science-fiction i sztuki walki. Drugi, wynikający z pierwszego, to długie sekwencje, graficznie zrozumiałej bez słów (ważne przy braku znajomości języka japońskiego), brutalnej nawalanki okraszonej głównie onomatopejami.

Była to seria Hokuto-no-ken, w angielskim tłumaczeniu znana jako Fist of the North Star. Jej autorami są scenarzysta Buronson oraz rysownik Tetsuo Hara. Ukazywała się w tygodniku Weekly Shōnen Jump na przestrzeni lat 1983 – 1988.

Akcja mangi toczy się na Ziemi po atomowej apokalipsie. Pozostałe przy życiu grupy ludzi walczą o przetrwanie w poszukiwaniu żywności i czystej wody. Głównym bohaterem jest Kenshiro, spadkobierca szkoły walk Hokuto Shinken uczącej zabijania przeciwnika poprzez uderzanie określonych witalnych punktów ciała, co powoduje jego destrukcję od wewnątrz. Pragnący żyć w pokoju, Kenshiro zostaje zmuszony do tego by zostać obrońcą słabych i bezbronnych. Jego życie staje się jedną, nieustającą walką z licznymi gangami bandytów żerujących na słabszych od siebie.

Nie znam języka japońskiego, a z tej mangi zebrałem tylko kilka pierwszych tomików wydanych przez Shūeishę w cyklu wydawniczym Jump Comics. Dlatego nie będę rozpisywał się o fabule. Jeżeli udało mi się Was zainteresować, to mnóstwo informacji na temat tej bardzo popularnej serii znajdziecie w Internecie.

The Brute

Tysiące lat temu Ziemię zamieszkiwali poprzednicy człowieka. Jeden z nich jest bohaterem serii komiksów publikowanych w latach 70-tych XX wieku przez Atlas Comics*.
Podczas polowania na mastodonta został zaatakowany przez niedźwiedzia spadł on z urwiska do zamarzającej zaspy, gdzie pozostał w stanie hibernacji. Tysiące lat później, niedaleko miejsca jego „snu”, ludzie wybudowali elektrownię atomową. Budowla ta spowodowała podniesienie się temperatury w okolicy i stopienie bryły lodu, w której uwięziony był pra-myśliwy. Osobnik ten ukrywał się w górskiej jaskini, gdzie żywił się gryzoniami i małymi zwierzętami. Tam spotkało go trzech chłopców. Kierowany instynktem myśliwego potraktował ich jako zwierzynę łowną i zabił dwóch z nich. Trzeci chłopiec uciekł i opowiedział o zdarzeniu ludziom w pobliskim mieście. Ludzie schwytali Bestię, którą jako znalezisko archeologiczne oddano pod opiekę/obserwację pani Turner, doktor antropologii. To mogło się na tym skończyć, ale ojciec jednego z zabitych chłopców umożliwił Bestii ucieczkę po to, by go zestrzelić, „podczas próby ucieczki”. Niestety dla niego, zagrożony Bestia zabił go i uciekł.
Tak wygląda fabuła pierwszego odcinka. W dwóch pozostałych odcinkach tej krótkotrwałej serii, Bestia starał się przetrwać we współczesnym świecie stawiając czoła obowiązkowej plejadzie złych charakterów.

Autorami tego komiksu są scenarzysta Michael Fleisher oraz rysownik Mike Sekowsky (pierwsze dwa zeszyty) oraz scenarzysta Gary Friedrich i rysownik Alan Lee Weiss (trzeci zeszyt).

*) Chodzi o Atlas/Seaboard Periodicals z lat 70-tych,w odróżnieniu od Atlas Comic z lat 50-tych XX wieku – poprzednika Marvel Comics Group. Był to pionier w dziedzinie praw twórców. Atlas/Seaboard oferował jedne z najwyższych stawek w branży oraz zwrot oryginałów prac artystom a także gwarantował prawa autorskie do wykreowanych postaci. Te stosunkowo luksusowe warunki przyciągnęły tak znane nazwiska, jak: Neal Adams, Steve Ditko, Russ Heath, John Severin, Alex Toth i Wally Wood, a także wschodzące talenty, jak Howard Chaykin i Rich Buckler. To może wyjaśnić powód, dla którego zainteresowałem się komiksami tego wydawcy.
W sumie opublikowano 23 serie komiksów i pięć magazynów komiksowych. Żaden z tytułów nie był dłuższy niż cztery numery. Firma nie wytrwała na rynku długo. Upadła pod koniec 1975 r.

W cyklu „z półki zdjęte” przedstawiłem już „Bog Beast”. Po „The Brute”, przedstawię kolejne komiksy Atlas Comics znajdujące się w mojej kolekcji.

Ms Mystic

Podczas Sądu w Salem (lata 1692-1695), na jednym ze stosów spalono młodą dziewczynę posądzoną o uprawianie czarów. Coś musiało być na rzeczy, ponieważ jej dusza przetrwała na innym poziomie rzeczywistości by powrócić na Ziemię w wieku XX. W jej obecnym wcieleniu, jako Miss Mystic, stara się ona chronić środowisko naturalne Ziemi przed zagrożeniami kreowanymi przez ludzi. Jest czarownicą. Posiadane magiczne moce umożliwiają jej lewitację i lot, przyzywanie miecza świetlnego oraz żywiołów. Ma również więź z Matką Naturą, do której może zwracać się o pomoc. Pewnego razu, kiedy ranna Miss Mystic poprosiła Matkę Naturę o pomoc, ta odpowiedziała tworząc zespół super bohaterów Urth 4, tj. czworo herosów Fyre, Watr, Ayre i Urth mających źródła swej mocy w czterech elementach natury: ogniu, wodzie, powietrzu i ziemi. Ostatecznie, Urth 4 przenieśli się z kart komiksu o Miss Mystic do własnej serii. Ale o tym następnym razem.

Postać Miss Mystic stworzył Neal Adams (ale czy rzeczywiście? *). Po raz pierwszy pojawiła się ona w opowiadaniu uzupełniającym trzeci numer publikowanej przez Pacific Comics serii Jack’a Kirby „Captain Victory and the Galactic Rangers” (marzec 1982). Następnie, Pacific Comics dedykował jej samodzielną serię, której ukazały się dwa numery. Kontynuacji opowieści podjął się sam Neal Adams w założonym przez siebie wydawnictwie Continuity Comics. Na przestrzeni lat 1987 – 1994 ukazało się dziewięć numerów serii oraz dwie mini serie po trzy i cztery zeszyty, które były wplecione w dwa cross-over’y Continuity Comics, tj. Deathwatch 2000 oraz Rise of Magic. Oprócz Adamsa, komiks rysowali artyści, którzy na potrzebę tej serii przyjęli styl rysunku Adamsa. Byli to Stan Drake oraz Dan Barry.

*W 1993 roku artysta komiksowy Michael Netzer pozwał Neala Adamsa o prawa autorskie i sprzeniewierzenie wspólnie stworzonej własności intelektualnej, twierdząc, że na polecenie dyrektora artystycznego DC Comics Vince’a Colletty w 1977 roku to on a nie Adams wymyślił postać Miss Mystic i narysował pierwsze plansze komiksu, na które Adams położył jedynie tusz, a następnie współtworzył go z Adamsem. Czytaj list otwarty Netzera do Adamsa:
https://www.facebook.com/photo.php?fbid=10156232047023614&set=a.10151640544218614&type=3&theater

Orfani

Serią Orfani zainteresowałem się latem roku 2017 kupując w kiosku z gazetami na dworcu w Civitavecchia pierwszy tom ostatniej (nie wiedząc o tym) części opowieści. Podczas jego czytania zwróciłem uwagę na pewne niezrozumiałe dla mnie odniesienia. Wtedy, po dokładnym przyjrzeniu się stopce wydawniczej, zauważyłem, że ten numer jeden, w rzeczywistości jest numerem 43 większej całości. Zaintrygowany postanowiłem zebrać całość i dopiero wtedy powrócić do lektury. Była to bardzo dobra decyzja. Autorzy opowieści wielokrotnie zaskoczyli mnie zwrotem wydarzeń. Jest to główny powód, dla którego nie napiszę wiele o fabule. Zepsułbym tym przyjemność czytania, wszystkim tym, którzy chcieliby poznać tę opowieść.

Jest to seria S-F z jej wszystkimi, niezbędnymi elementami, czyli:
• kataklizm, w którym zniszczeniu ulega znaczna część Europy i zginęła 1/6 populacji Ziemi, o spowodowanie którego posądzeni zostają obcy z kosmosu,
• post apokaliptyczna wizja Ziemi,
• wojna na innej planecie,
• niezwykła fauna i flora tej planety,
• wysoki poziom techniki i technologii,
• połączenie duchowości z cyberprzestrzenią.

W oparciu o te elementy zostaje opowiedziana historia dochodzenia jednostki do niemal absolutnej władzy oraz o tym, jak władza korumpuje. Jest to historia kłamstwa na skalę globalną podpieranego tragediami orkiestrowanymi w myśl zasady „po trupach do celu”. Jest to historia indoktrynacji jednostki począwszy od jej najmłodszych lat. Jest to historia o podsycaniu uprzedzeń dla zysku politycznego. Jest to również historia o przyjaźni, miłości, nienawiści, zemście i nadziei.

Składają się na nią następujące części:
Orfani [Sieroty] – 12 zeszytów
Ringo -12 zeszytów
Nuovo Mondo [Nowy Świat] – 12 zeszytów
Juric – 3 zeszyty
Terra [Ziemia] – 3 zeszyty
Sam – 12 zeszytów
Terra: A proposito del futuro [Ziemia: A propo przyszłości] – 1 zeszyt

Każda część opisuje losy sierot. Tych, które stają się super żołnierzami gotowymi wykonać każdy rozkaz. Tych, które wykorzystywane są jako niewolnicza siła robocza. Tych, które walczą w ruchu oporu. Tych, które będąc dziećmi sierot, same stają się sierotami. Tej, która odbywa drogę od sieroctwa do niemal absolutnej władzy nad Planetą (najpierw Ziemią, a potem Nowym Światem – planetą będąca celem emigracji populacji Ziemi). To one, są głównymi bohaterami opowieści rozpisanej na przestrzeń kilkudziesięciu lat. Pomimo upływu czasu oraz zmian miejsca akcji, grupa postaci przedstawionych w pierwszej części jest elementem łączącym wszystko w całość. Jest jeszcze pointa, która zaskoczy czytelnika i skłoni go do ponownego przejrzenia całości w poszukiwaniu znaków jej nadejścia.

Serię opublikowało w latach 2013 – 2018 włoskie wydawnictwo Sergio Bonelli Editore.

Obejmuje ją 55 zeszytów po sto stron każdy. Zawartą na niemal pięciu i pół tysiącach stronach historię opowiedzieli:

Scenarzyści: Roberto Recchioni (pomysłodawca i główny scenarzysta), Michelle Monteleone, Giovanni Masi, Emiliano Mammucari, Mateo Mammucari, Paola Barbato, Luca Vanzella, Mauro Uzzeo, Carlo Ambrosini, Paolo Bacilieri, Werther Dell’Edera.

Rysownicy: Federico Vicentini, Pietrantonio Bruno, Luca Claretti, Antonello Becciu, Luca Casalanguida, Andrea Accardi, Emiliano Mammucari, Carmine di Giandomenico, Roberto de Angelis, Gigi Cavenago, Mateo Cremona, Davide Gianfelice, Giorgio Santucci, Alessandro Bignamini, Luca Maresca, Massimi Dall’Oglio, Luca Maresca, Luca Genovese, Alessio Avalone, Alex Massaci, Luigi Pittaluga, Giancarlo Orivales, Roberto Zaghi, Gianluca Maconi, Luca Maresca, Luca Casalanguida, Artura Lauria, Aka B, Fabrizio des Dorides, Antonio Fuso, Gulio Rincione, Francesco Mortarino, Daniele Nicuolo, Jacopo Starace, Sergio Mancinelli, Luca Claretti, Fernando Proietti, Mirko Treccani, Simone di Meo, Francesca Vartuli, Pierluigi Minotti, Manuel Bracchi, Andrea Pompeo, Luigi Formisano, Giorgio Spaletta.

Pomimo tak wielu współpracujących twórców, całość jest nad wyraz spójna scenariuszowo i graficznie.

Warto też wspomnieć, że była to pierwsza seria komiksowa wydawnictwa Sergio Bonelli Editore zaprezentowana w całości w kolorze.

The New York Fed’s Educational Comic Book Series (komiksy Banku Rezerw Federalnych w Nowym Jorku)

Od roku 1950 Bank Rezerw Federalnych w Nowym Jorku publikuje komiksy edukacyjne o pieniądzu i finansach (bankowość, polityka pieniężna, inflacja i system Rezerwy Federalnej w Stanach Zjednoczonych, itd.). Adresuje je do młodszych czytelników, których interesują bardziej kreskówki niż makroekonomia.

Komiksy te są dystrybuowane za darmo (do 35 egzemplarzy, każdy następny w cenie 25 centów – wg informacji wydrukowanej na egzemplarzach z roku 1998) do szkół. Są one również dostępne odpłatnie dla szerszego odbiorcy. Seria jest stworzona dla uczniów gimnazjum, liceum i szkół podstawowych. Jej pomysłodawcy chcą w ten sposób pobudzić ich ciekawość i podnieść świadomość na temat możliwej kariery w dziedzinie ekonomii i finansów. Dla każdego komiksu przygotowywane są plany lekcji, które spełniają krajowe i stanowe standardy dla Nowego Jorku, New Jersey i Connecticut. Komiksy uczą młodych ludzi podstawowych zasad ekonomicznych i roli Rezerwy Federalnej w systemie finansowym.

Seria składa się z dziesięciu około 20-stronicowych zeszytów. Kilka było wielokrotnie wznawianych W tym, kilka wznowień uzyskało nową treść graficzną, by przybliżyć je nowym generacjom czytelników. Na przykład, wydana w 1994 roku „Historia pieniądza” była wznawiana dwanaście razy w nakładach po 250 tysięcy egzemplarzy.

Komiksy oferują uproszczone podejście do skomplikowanych zagadnień finansowych, ale zrobiono wszystko, aby zbytnio nie zubożyć treści. Siłą rzeczy, zawierają one wiele terminologii i szczegółów, które mogą przytłoczyć nastolatka przy pierwszym czytaniu. Dlatego, w pierwszej kolejności dystrybuowane są one do szkół, gdzie czytelnika może wesprzeć nauczyciel.

Wiele scenariuszy napisał Edward Steinberg, pracownik Banku Rezerw Federalnych. Ciekawostką jest to, że on sam nie lubił komiksów. Wyznał, że „oprócz pracy, którą wykonałem w Fed, nie interesuję się komiksami (…) Jednak właściwym było to, że miałem za zadanie pisanie scenariuszy do tych komiksów, ponieważ gdy byłem w szkole, mój promotor pracy dyplomowej zasugerował, abym spróbował zarabiać na życie poprzez humor. Zastanowiło mnie to, gdyż nigdy nie słyszał on żadnego z moich żartów; tylko przeczytał moją propozycję pracy dyplomowej.

Znane mi (posiadane przeze mnie) tytuły z tej serii to:
„A Penny Saved” (Zaoszczędzony grosik) _ sc. Edward Steinberg, rys. Shepsil Scheinberg
„The Story of Money” (Historia pieniądza) – sc. Edward Steinberg, rys. Norman Nodel
“Once Upon a Dime” (Była sobie kiedyś 10-centówka) –sc. John Martin, rys. Claude Martinot/Al Wenzel
“The Story of Checks And Electronic Payments” (Historia czeków i platności elektronicznych) – sc. Gail Donovan, rys. Luis Domingues
“The Sory of Banks” (Historia Banków) – sc. Gail Donovan, rys. Norman Nodel
“The Story of Monetary Policy” (Historia polityki monetarnej) – sc. Edward Steinberg, rys. Norman Nodel
“Too Much, Too Little” (Zbyt dużo, zbyt mało)- sc. Daniel Rosen/Richard Trainer/Al Wenzel, rys. Al Wenzel
“The Story of Foreign Trade And Exchange” (Historia zagranicznego handlu i giełdy) – sc. Cedric Fan, rys. Shepsil Scheinberg
“The Story of Inflation” (Historia inflacji) – sc. Edward Steinberg, rys. Norman Nodel


Większość z tych komiksów można przeczytać, np. na tej stronie internetowej Muzeum i Biblioteki Hagley: https://digital.hagley.org/frbnycomics

Gil Kane’s UNDERSEA Agent

Album „Gil Kane’s UNDERSEA Agent”, zbierający numery 3 do 6 serii “UNDRSEA Agent”, kupiłem głównie z sentymentu do autora rysunków, którym jest Gil Kane.

Seria (6 odcinków) była publikowana w latach 1966-1967 przez Tower Comics.

W tamtym czasie, akronimy różnego rodzaju agencji pojawiały się w komiksach często. Zawsze było to, powstające najpierw i nadające pierwsze/główne skojarzenie, słowo klucz (np.: S.H.I.E.L.D. = tarcza, T.H.U.N.D.E.R. = grzmot, T.H.E.M. = oni), którego rozwinięcie twórcy komiksu dorabiali bardziej lub mniej przekonująco. Rozwinięcie akronimu UNDERSEA = podmorski, stanowiącego element tytułu tej serii, było wśród nich najbardziej naciągane, tj. UNDERSEA = United Nations Department of Experiment and Research Systems Established at Atlantis (Departament Narodów Zjednoczonych ds. Systemów Eksperymentalnych i Badawczych Założony w Atlantydzie) 🙂 .

W UNDERSEA pracowała grupa naukowców, którym powierzono pokojową eksplorację mórz i oceanów, a których siedzibą była tajna, podwodna baza zlokalizowana w miejscu odkrycia ruin uznanych za zatopioną Atlantydę. Głównymi bohaterami serii byli profesor Weston założyciel bazy oraz porucznik Davy Jones, jego młodszy pomocnik Skooby Doolittle (jego imię i nazwisko, Nurek Mało-robiący, oddaje jego rolę w komiksie) i piękna Renata Del Mar. W drugim odcinku serii Jones uzyskał supermoce elektryczne, kiedy to został zaatakowany przez węgorza elektrycznego w momencie, gdy dotykał generatora atomowego 🙂 . Jones i jego towarzysze mieli za zadanie ochronę bazy UNDERSEA. Ich przeciwnikami byli złoczyńcy, którzy chcieli wykorzystać głębiny mórz i oceanów dla własnych celów. Należeli do nich, między innymi, Doktor Fang czy T.H.E.M. (The Host of Evil Motives = Chmara Złych Motywów) czyli obowiązkowa w tamtych komiksach, tajna organizacja niedoszłych zdobywców świata.

Album, który zdjąłem z półki został wydany w roku 2015 przez IDW.

Rysunki Gila Kane znalazły się w 3 do 6 numerze serii. Dla porządku przedstawiam wszystkie osoby, które uczestniczyły w jej tworzeniu:
# 1 – Scenarzysta: nieznany; Artysta: Ray Bailey
# 2 – Scenarzysta: Don Degall; Artyści: Ray Bailey, Mike Sekowsky
# 3 – Scenarzysta: Steve Skeates; Artyści: Ray Bailey, Mike Sekowsky, Gil Kane, John Giunta
# 4 – Scenarzyści: Don Segall, Steve Skeates; Artyści: Ray Bailey, Gil Kane, Frank Bolle
# 5 – Scenarzyści: Gardner Fox, Don Segall; Artyści: Gil Kane, Ray Bailey, Manny Stallman
# 6 – Scenarzysta: Gardner Fox; Artyści: Gil Kane, Ray Bailey.

Superman _ Fantastic Four

W roku 1992 Dan Jurgens zabił Supermana,

by wskrzesić go rok później.

W roku 1999 przeniósł go z „roboczą” wizytą do wszechświata Marvela.
Zaciekawiło mnie, co też takiego wymyślił. Dodatkowym powodem kupienia komiksu była forma jego wydania. Jest to zawierający kompletne opowiadanie album w formacie A3.

Dan Jurgens napisał scenariusz i wykonał szkice plansz, które dokończył Art Thibert. Okładkę, na podstawie szkicu Jurgensa namalował Alex Ross.

Ponieważ ktoś z Was może zainteresować się tym komiksem, nie będę ujawniał istotnych szczegółów fabuły.
W świecie Marvela, Superman jest postacią z filmów rysunkowych. Jest to ulubiony bohater Franklina Richards’a, synka Reeda (Pan Rozciągliwy) i Susan Richards (pani Niewidzialna). Zostaje on skłoniony do „przejścia” pomiędzy wszechświatami i ze wszechświata DC pojawia się we wszechświecie Marvela by wspólnie z Fantastyczną Czwórką przeciwstawić się pożeraczowi światów Galactusowi.

Komiks został opublikowany w roku 1999 przez DC Comics.

M.A.R.S. Patrol – Total War

Seria komiksów, którą właśnie zdjąłem z półki, ukazywała się w latach 1965-1969 nakładem Gold Key. Na przestrzeni pięciu lat ukazało się dziesięć zeszytów serii. Pierwsze dwa nosiły tytuł “Total War” a następne “M.A.R.S. Patrol – Total War”.

Jest to seria science-fiction opowiadająca o inwazji całej Ziemi przez nieznanych najeźdźców. Dopiero w zeszycie ósmym przedstawiono ich genezę. Wyglądający jak ludzie (jedyny wyjątek to całkowity brak owłosienia) najeźdźcy pochodzą z kosmosu. Ich przewaga nad ziemianami polega na stosowaniu teleportacji do przemieszczania wojska i sprzętu. Na tym fantastyka naukowa serii się kończy. Poza kilkoma przypadkami po stronie obcych, tak Ziemianie jak i obcy walczą z wykorzystaniem konwencjonalnego (najnowocześniejszego w latach publikacji serii) uzbrojenia stosowanego przez armie Ziemian. Najskuteczniejszym w walce z najeźdźcami są amerykańskie (oczywiście) oddziały specjalne M.A.R.S. Patrol (Marine Attack Rescue Service). Ich członkami są komandosi, spadochroniarze i partyzanci. Fabuła komiksu koncentruje się na jednym z tych oddziałów, który stanowią porucznik Cy Adams – dowódca i pilot bojowy; kapral Russ Stacey – ekspert od broni i komandos; sierżant Joe Stryker – ekspert od materiałów wybuchowych i spadochroniarz oraz sierżant Ken Hiro – płetwonurek i mistrz sztuk walki.

Niestety nie wiem jak rozpoczęła się cała historia, nie wiem też czy, a jeżeli tak to, w jaki sposób się ona zakończyła. Nie udało mi się zdobyć pierwszego oraz dziesiątego numeru serii.

Za Don Markstein’s Toonopedia wiem, w latach 60-tych XX wieku rzadko podawano autorów komiksów, że rysownikiem pierwszych trzech zeszytów był Wally Wood. Uważa się także, iż przyczynił się on do wymyślenia całej serii. Rysownikami serii byli także, między innymi, Jack Sparling oraz Dan Spiegle. W roku 1966 komiks zdobył nagrodę Alley Award for Best Normal Group Adventure Title.

Stopař – Prázdninový příběh vesnického kluka

„Autostopowicz – Wakacyjna historia wiejskiego chłopca”

Ot taka sobie moralizatorska opowiastka.
Mała wioska w górach. Głównym bohaterem jest miejscowy chłopiec Matěj, miłośnik przyrody. Równie ważną rolę odgrywa w historii dwójka nieco starszych od Matěja włóczęgów, którzy za nic mają przyrodę. Wreszcie pojawia się przyjezdna grupa harcerzy. Między Matějem i harcerzami z jednej strony a włóczęgami z drugiej, dochodzi do różnego rodzaju sprzeczek, z których jedna kończy się niegroźnym wypadkiem. Przepędzeni włóczędzy udają się w niedozwolone miejsce w górach, gdzie zostają uwięzieni w wyniku burzy. Całość kończy się dobrze dla wszystkich. Uratowani włóczędzy, oczywiście, zrozumieli swoje błędy i przeprosili za swoje złe zachowanie.

Scenariuszowo komiks nie wyróżnia się niczym specjalnym. Graficznie jest całkiem ciekawy. Jednak do zakupu skłoniła mnie forma wydania. Każdy tomik serii ma postać rozkładanej, kartonowej harmonijki czytanej po obu jej stronach. Nigdy wcześniej nie widziałem takiego wydania.

Seria Stopař (Autostopowicz) składa się z sześciu tomików po 12 stron każdy. Jej wydawcą było ČTK Pressfoto z Pragi. Scenariusz napisał Ivo Pechar a rysunki wykonał Jiří Petráček.
Na stopce wydawniczej nie podano roku wydania, ale było to w drugiej połowie lat 80-tych XX wiku.